x" Terapi Akademisi | Psikolojik Danışmanlık ve Evlilik Terapileri Merkezi

Tuvalet Eğitimi

 Tuvalet Eğitimi

Sevgili anne ve babalar;

Sizinle son dönemde sizlerden sık gelen bir sorunun cevabı üzerine birkaç bilgi paylaşmak istiyorum.

Kreş, anaokulu çağındaki çocukların anne-babaları olarak tuvalet eğitimi konusunda zaman zaman sorunlar yaşıyor, tereddüte düşüyoruz. Nasıl davranacağımızı bilemediğimiz bu süreç içinde zaman zaman gece ıslanmış yatak çarşaflarını değiştirirken sabrımızın sınandığını düşünüyoruz.

Öncelikle bir anne olarak şunu belirtmek isterim ki, çok haklıyız. Ama iyi haber şu ki tüm bu süreçler annelik ve babalık tatmini yaşamamız adına önemli bir psikolojik zemin hazırlıyor. Hiç gece uykusu bölünmemiş, bu süreçlerden hiç geçmemiş, sizden ayrılırken ağlamamış çocuklara sahip olsaydık, bu bağ çok daha az sağlam olacaktı. Yani onlar tuvaletlerini yapmayı, kendi yataklarında uyumayı öğrenirken bizler de anne-baba olmayı öğreniyoruz.

Peki tuvalet alışkanlığını çocuğumuza kazandırırken hangi yöntemleri izlemeliyiz?

Tuvalet alışkanlığı her ne kadar fizyolojik bir süreçmiş gibi gözükse de tamamen psikolojik bir süreçtir. İki yaşını aşmış her çocuğun gerekli kaslarının geliştiği öngörülürse, geriye kalan kısım psikolojik hazırlık sürecidir. Erkek çocuklar da sünnet olmanın süreci hızlandırdığı düşünülmektedir.

Bu süreçte ilk adım büyük tuvaletini tuvalete yapmayı başarmasıyla atılacaktır. Tuvalet eğitimine başlandıktan sonra anne babanın sınanan sabrı had safhaya çıksa da beze “güle güle” denmeli ve bir daha hiçbir suretle bez takılmamalıdır. Bunun evvelinde bu kararı çocukla beraber almak, bundan sonra tuvaleti geldiğinde neler yapması gerektiğini açıkça anlatmak, sizin de aynı şeyi uyguladığınızı söylemek ve hatta hem cins ebeveynini ihtiyacını giderirken görmesini sağlamak yerinde olacaktır. Bu adım uygulandığında etrafın bolca kirleneceğini, sürekli üst değiştirileceğini bilmek ve buna hazırlıklı olmak anne-babanın sabrını arttıran bir psikolojik temel hazırlayacaktır. Bu dönemin sonsuza kadar sürmeyeceğini, geçici bir dönem olduğunu kendinize sıkça hatırlatmanızın faydası olacaktır.

Çocuğunuz bezi kendi vücudunun bir parçası gibi hissetmeye başlamış olabilir. Ondan ayrılmak istemeyebilir. Tuvaletini tutma eğilimine girebilir. Böyle durumlarda çocuğunuza bağırsak sistemimiz  hakkında yaşına uygun açıklamalar yaparak, utanmasına ve sıkılmasına gerek olmadığını sıkça anlatmalısınız. Tuvaletini yapmazsa karnının mutsuz olacağını ve ağrıyacağını söyleyebilirsiniz. Tuvaletini tuvalete yaptığında küçük pozitif pekiştireçlerle,( elinin üzerine bir yıldız, yakasına bir stiker gibi) ona başardığını hissettirebilirsiniz. Özel süslü lazımlıklar, ve çocuğun bu tip özel aparatlara alışması çocuğun ev dışında da bu aparatları aramasına sebep olabileceği için mümkün olduğunca tercih edilmemeli, çocuk evdeki normal tuvaleti belki manuel bir destek eklenerek kullanmalıdır. Ödül olarak ona verilen stikerlarla tuvaleti süslemesine izin vermek ve sevdiği ıslak mendil, tuvalet kağıdı ve  sabunla temizliğini yapması hevesini arttırmak için yeterli olacaktır.

Çocuğunuza sıkça tuvaletini hatırlatmak, tuvalete giderken eşlik etmek, oyuna ya da başka bir etkinliğe dalarak tuvaleti geldiğini fark etmemesi durumuna karşı iyi bir yöntemdir. Ancak burada da doz iyi ayarlanmalı, her dakika sorularak çocuğu bıktırmamalıdır.

Küçük kazalar olduğunda;

Küçük kazalar olduğunda çocuğunuzu (hava ve ortam müsaitse) birkaç dakika ıslak çamaşırıyla bekleterek, yeni giysilerini hazırlayınız. Unutmayın ki iki yaşını geçmiş hiçbir çocuk ıslaklık hissinden hoşlanmaz.

Bu süreçte böyle kazaların olabileceğini, bu durumun giderek azalacağını, endişelenmemesini telkinleyin. Ağlarsa sakinleştirin.

Bu durumda ağzınızdan çıkacak bir “of yeter artık” cümlesi bile sizi sürecin başına döndürebilir. Bunu başarmanın zor olduğunu biliyorum ama anne-baba olmanın keyifli yanlarına değer sanırım.

Gündüz tuvalet eğitimi tamamlandığında beklentiniz çocuğunuzun gece uyanıp tuvaletini yapıp yatağına dönemsine yönelik olacaktır. Bu sürecin tamamlanması bazen 7 yaşına kadar sürebilir. Ne olursa olsun tuvalet eğitimine başladığınıza güle güle dediğiniz bezleri gece de kullanmamalısınız. Yatmadan bir saat önce sıvı almasını engellemek, yağlı ve tuzlu gibi susatacak yiyeceklerden uzak durmasını sağlamak iyi bir başlangıç olacaktır. Fakat çok su içen bir çocuğunuz varsa bunu da uygulamakta zorlanabilirsiniz. Çocuğunuzu belirli aralıklarla (gece de iki kez, uyuduktan 3 saat sonra ve 6 saat sonra olabilir- bu çocuğunuzun bireysel farklılığına göre değişecektir) tuvalete siz kaldırın. Tuvalete uyuyarak götürüp, uyuyarak geri getirmek yerine, yanına gidip “tuvaletin geldi mi?” diye sormak ve cevap almaya çalışmak, uyandırarak tuvalete götürmek çocuğunuzun farkındalığını arttıracaktır. Altına kaçırdığında ise, örselemeden uyandırmak, sakince temizlemek ve utandırmamak çocuğun psikolojik açıdan tahrip olmaması için çok önemlidir.

Bu zorlu süreci kimi çocuklar çok hızlı ve kolay atlatırken, kimi çocuklar zor geçirirler ama unutmayın ki mutlaka geçirirler. Bu sebeple çocuklarınız arasında kıyas yapmayınız.  Burada çocuğunuzun ne kadar hazır olduğu kadar sizin de ne kadar hazır ve kararlı olduğunuz önemlidir. Umuyoruz ki çocuğunuz bu süreci sizin sabrınız ve kararlılığınızla, bizim de desteğimizle kolaylıkla atlatacaktır.

Psikolog Ceren Kurtay